Tư thế ngồi chữ W ở trẻ có hại không? Cách điều chỉnh phù hợp
Nhiều ba mẹ lo lắng khi thấy con thường xuyên ngồi trên sàn với hai đầu gối hướng về phía trước, bàn chân xoay ra hai bên tạo thành hình chữ W. Không ít thông tin cho rằng tư thế này có thể gây biến dạng xương khớp, ảnh hưởng dáng đi hoặc khiến trẻ chậm phát triển vận động. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chưa chứng minh được những tác hại đó ở trẻ khỏe mạnh. Vậy tư thế ngồi chữ W ở trẻ em có thực sự đáng lo ngại và khi nào ba mẹ nên hướng dẫn con thay đổi?
1. Tư thế ngồi chữ W ở trẻ là gì?
Tư thế ngồi chữ W (W-sitting) là cách ngồi trên sàn với mông đặt giữa hai chân, đầu gối gập về phía trước và bàn chân hướng ra ngoài hai bên hông. Khi nhìn từ trên xuống, hai chân của trẻ tạo thành hình dạng giống chữ W.
Đây là tư thế khá phổ biến ở trẻ tập đi và trẻ mẫu giáo. Nhiều bé tự chuyển sang cách ngồi này khi chơi đồ chơi, xem sách hoặc thực hiện những hoạt động trên sàn nhà.
Việc trẻ thỉnh thoảng ngồi chữ W không nhất thiết phản ánh bất thường về cấu trúc xương khớp hay khả năng vận động. Điều quan trọng là quan sát xem trẻ có thoải mái khi ngồi, có thể tự chuyển sang những tư thế khác và vận động phù hợp với độ tuổi hay không.
2. Vì sao trẻ thích ngồi tư thế chữ W?
Một trong những lý do khiến trẻ thích ngồi chữ W là tư thế này tạo ra vùng tiếp xúc rộng với mặt sàn, giúp cơ thể giữ thăng bằng tương đối dễ dàng. Nhờ đó, trẻ có thể sử dụng hai tay để chơi đồ chơi mà không cần điều chỉnh thân người quá nhiều.
Ngoài ra, hệ cơ xương của trẻ nhỏ vẫn đang phát triển. Một số trẻ có độ linh hoạt khớp cao hoặc góc xoay xương đùi hướng vào trong lớn hơn bình thường nên cảm thấy tư thế chữ W tự nhiên và thoải mái hơn.
Đặc điểm xoay trong của xương đùi, còn gọi là tăng góc xoay trước xương đùi (femoral anteversion), cũng có thể khiến trẻ thích ngồi chữ W và có dáng đi với bàn chân hướng vào trong. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa tư thế ngồi chữ W là nguyên nhân làm xương đùi bị xoay.
Ở phần lớn trẻ nhỏ, những thay đổi về góc xoay xương đùi sẽ cải thiện dần trong quá trình phát triển mà không cần can thiệp đặc biệt.
3. Ngồi chữ W có ảnh hưởng đến xương khớp và vận động không?
3.1. Ngồi chữ W có gây biến dạng xương khớp?
Nhiều quan niệm cho rằng việc ngồi chữ W thường xuyên có thể gây trật khớp háng, biến dạng chân hoặc ảnh hưởng đến cấu trúc xương. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa xác nhận mối quan hệ nhân quả này.
Một tổng quan hệ thống công bố trên tạp chí Acta Ortopédica Brasileira năm 2024 đã phân tích 7 nghiên cứu liên quan đến tư thế ngồi chữ W ở trẻ. Kết quả không tìm thấy bằng chứng cho thấy tư thế này gây loạn sản khớp háng hoặc các biến dạng chỉnh hình khác.
Tương tự, Viện Loạn sản Khớp háng Quốc tế (International Hip Dysplasia Institute) cho biết ngồi chữ W không được chứng minh là gây tổn thương khớp háng đang phát triển.
Vì vậy, ba mẹ không nên mặc định rằng trẻ ngồi chữ W sẽ bị chân vòng kiềng, trật khớp háng hoặc gặp vấn đề xương khớp khi trưởng thành.
3.2. Ngồi chữ W có làm trẻ chậm phát triển vận động?
Tư thế chữ W có vùng hỗ trợ rộng nên trẻ có thể giữ thăng bằng mà không cần thay đổi vị trí thân mình nhiều như ở một số tư thế ngồi khác.
Một số chuyên gia vật lý trị liệu khuyến khích trẻ thay đổi tư thế trong lúc chơi để tăng cơ hội thực hiện các hoạt động như xoay người, với tay sang hai bên và điều chỉnh thăng bằng.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng thuyết phục cho thấy riêng việc ngồi chữ W khiến cơ thân yếu đi hoặc làm trẻ chậm đạt các mốc phát triển vận động.
Nếu trẻ vẫn đi, chạy, leo trèo, thay đổi tư thế linh hoạt và phát triển phù hợp với độ tuổi, ba mẹ không cần quá lo lắng chỉ vì con thích ngồi chữ W.
4. Khi nào ba mẹ cần chú ý đến tư thế ngồi của trẻ?
Mặc dù ngồi chữ W không phải là dấu hiệu bệnh lý, ba mẹ nên quan sát kỹ hơn nếu trẻ gần như chỉ sử dụng tư thế này và gặp khó khăn rõ rệt khi chuyển sang cách ngồi khác.
Đặc biệt, cần đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện các biểu hiện như đau vùng hông, đầu gối hoặc cổ chân; đi khập khiễng; vận động hai chân không cân xứng; thường xuyên mất thăng bằng bất thường hoặc chậm đạt các mốc vận động so với độ tuổi.
Một số trẻ có tình trạng tăng độ linh hoạt khớp, giảm trương lực cơ hoặc các vấn đề phát triển vận động có thể cần được bác sĩ nhi khoa hay chuyên viên phục hồi chức năng đánh giá.
Trong những trường hợp này, mục tiêu không chỉ là thay đổi cách ngồi mà còn là xác định nguyên nhân khiến trẻ gặp khó khăn khi vận động hoặc duy trì tư thế.
5. Cách hướng dẫn trẻ thay đổi tư thế ngồi chữ W
Nếu trẻ thường xuyên ngồi chữ W, ba mẹ có thể khuyến khích con thử những cách ngồi khác để tạo sự đa dạng trong hoạt động hằng ngày. Việc thay đổi nên diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên và không khiến trẻ khó chịu.
5.1. Nhắc trẻ đổi tư thế bằng lời nói đơn giản
Khi thấy trẻ ngồi chữ W, ba mẹ có thể gợi ý: “Con thử đưa hai chân ra phía trước nhé” hoặc “Mình đổi cách ngồi một chút nào”.
Không cần liên tục ngắt hoạt động vui chơi hoặc ép trẻ thay đổi ngay lập tức nếu con vẫn vận động bình thường.
5.2. Tạo hoạt động khuyến khích trẻ xoay người
Ba mẹ có thể đặt đồ chơi ở những vị trí khác nhau quanh trẻ để khuyến khích con với tay, xoay thân người và chủ động thay đổi hướng ngồi.
Những trò chơi như xếp hình, chuyền bóng hoặc lấy đồ vật ở hai bên cơ thể cũng tạo cơ hội để trẻ phối hợp các nhóm cơ và vận động linh hoạt hơn.
5.3. Không ép kéo hoặc bẻ chân trẻ
Ba mẹ không nên tự thực hiện những động tác ấn mạnh đầu gối, kéo căng chân hoặc xoay cổ chân nhằm sửa tư thế chữ W. Những thao tác không phù hợp có thể gây đau hoặc khó chịu, đặc biệt khi trẻ có vấn đề về khớp hay cơ.
Nếu trẻ không thể đổi tư thế vì đau, cứng khớp hoặc hạn chế vận động rõ rệt, nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi thực hiện các bài tập kéo giãn.
6. Những tư thế ngồi và hoạt động phù hợp cho trẻ
Không có một tư thế ngồi duy nhất phù hợp với tất cả trẻ. Thay vì yêu cầu con duy trì một cách ngồi cố định, ba mẹ nên tạo điều kiện để trẻ thường xuyên thay đổi tư thế và vận động thoải mái.
Ngồi duỗi chân về phía trước: Trẻ đặt mông trên sàn, hai chân duỗi tự nhiên. Đây là lựa chọn đơn giản khi chơi đồ chơi hoặc xem sách. Trẻ có thể thay đổi độ mở của hai chân tùy theo sự thoải mái.
Ngồi xếp bằng: Hai chân gập phía trước cơ thể. Tư thế này phù hợp với nhiều hoạt động trên sàn như xếp hình, tô màu hoặc chơi đồ chơi. Tuy nhiên, không nên ép trẻ xếp bằng nếu con cảm thấy đau hoặc bị hạn chế vận động khớp hông.
Ngồi nghiêng sang một bên: Trẻ ngồi với hai chân gập về cùng một phía. Ba mẹ có thể hướng dẫn trẻ luân phiên đổi bên khi chơi nhằm đa dạng hoạt động của cơ thể.
Quỳ cao và vận động trên sàn: Ngoài các tư thế ngồi, trẻ có thể chơi ở tư thế quỳ cao, bò, leo trèo hoặc đứng lên ngồi xuống phù hợp với khả năng. Những hoạt động này giúp trẻ có thêm cơ hội rèn luyện khả năng phối hợp và kiểm soát vận động.
Quan trọng hơn cả là đảm bảo trẻ có đủ thời gian vui chơi, vận động tự do trong môi trường an toàn thay vì phải ngồi yên một tư thế quá lâu.
Kết luận
Tư thế ngồi chữ W ở trẻ em không mặc nhiên là thói quen xấu hay nguyên nhân gây biến dạng xương khớp. Các nghiên cứu hiện tại chưa chứng minh được rằng việc ngồi chữ W trực tiếp gây trật khớp háng, chân bất thường hoặc chậm phát triển vận động ở trẻ khỏe mạnh.
Ba mẹ có thể khuyến khích con thay đổi tư thế ngồi và tham gia nhiều hoạt động vận động khác nhau để phát triển linh hoạt. Nếu trẻ xuất hiện đau, hạn chế vận động, dáng đi bất thường hoặc không thể thay đổi tư thế, cần được nhân viên y tế đánh giá để xác định nguyên nhân.
Thay vì quá tập trung vào một cách ngồi, ba mẹ hãy quan sát khả năng vận động tổng thể và tạo điều kiện để trẻ phát triển tự nhiên, thoải mái.