Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách phòng ngừa

15/09/2026

Nội dung bài viết

Sắt là vi chất cần thiết để tạo hemoglobin – thành phần của hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy đến các cơ quan. Sắt còn tham gia vào quá trình phát triển não bộ, miễn dịch và tăng trưởng của trẻ. Khi cơ thể không được cung cấp đủ sắt trong thời gian dài, dự trữ sắt giảm dần và có thể dẫn đến thiếu máu.

Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em thường tiến triển âm thầm. Trong giai đoạn đầu, trẻ có thể chưa xanh xao rõ rệt mà chỉ ăn kém, dễ mệt hoặc khó tập trung. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu đúng về tình trạng này để chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử trí kịp thời.

Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em là gì?

Thiếu sắt và thiếu máu thiếu sắt không hoàn toàn giống nhau.

Thiếu sắt xảy ra khi lượng sắt dự trữ trong cơ thể giảm xuống.
Thiếu máu thiếu sắt là giai đoạn thiếu sắt đã ảnh hưởng đến quá trình tạo hemoglobin, làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu.

Như vậy, trẻ có thể thiếu sắt trước khi xuất hiện thiếu máu. Ngược lại, không phải tất cả trường hợp thiếu máu đều do thiếu sắt. Thiếu máu còn có thể liên quan đến thiếu vitamin B12, folate, bệnh viêm mạn tính, nhiễm ký sinh trùng, mất máu hoặc các bệnh lý huyết học di truyền như thalassemia.

WHO cho biết thiếu sắt là một trong những nguyên nhân dinh dưỡng thường gặp nhất của thiếu máu. Tuy nhiên, trẻ cần được khám và làm xét nghiệm để xác định nguyên nhân, không nên tự kết luận chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài.

Theo WHO, thiếu sắt là một trong những nguyên nhân phổ biến gây thiếu máu

Vì sao trẻ nhỏ dễ thiếu sắt?

Nhu cầu tăng nhanh trong giai đoạn đầu đời

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ phát triển nhanh về cân nặng, chiều cao và não bộ nên nhu cầu sắt tương đối cao. Nếu lượng sắt từ nguồn dự trữ, sữa và thức ăn không đáp ứng được tốc độ phát triển, trẻ có thể rơi vào tình trạng thiếu sắt.

Theo CDC Hoa Kỳ, lượng sắt dự trữ trong những tháng đầu của trẻ phụ thuộc vào tuổi thai khi sinh, tình trạng sắt của mẹ trong thai kỳ và thời điểm kẹp dây rốn.

Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân

Phần lớn lượng sắt được chuyển từ mẹ sang thai nhi trong giai đoạn cuối thai kỳ. Vì vậy, trẻ sinh non hoặc nhẹ cân có thể có dự trữ sắt thấp hơn trẻ sinh đủ tháng.

Chế độ ăn chưa cung cấp đủ sắt

Khoảng 6 tháng tuổi, lượng sắt dự trữ của nhiều trẻ bắt đầu giảm trong khi nhu cầu tiếp tục tăng. Nếu trẻ ăn dặm muộn, khẩu phần chủ yếu là bột hoặc cháo loãng, ít thịt cá và thực phẩm giàu sắt, nguy cơ thiếu sắt sẽ cao hơn.

Mất máu hoặc hấp thu sắt kém

Một số bệnh lý đường tiêu hóa, nhiễm ký sinh trùng hoặc tình trạng chảy máu kéo dài có thể làm cơ thể mất sắt. Bệnh viêm ruột, tiêu chảy kéo dài và một số rối loạn hấp thu cũng có thể làm giảm khả năng hấp thu vi chất.

Dấu hiệu thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em

Biểu hiện phụ thuộc vào mức độ và thời gian thiếu sắt. Khi thiếu nhẹ, trẻ có thể gần như không có dấu hiệu rõ ràng. Khi tình trạng tiến triển, cha mẹ có thể nhận thấy:

Da, môi, niêm mạc mắt hoặc lòng bàn tay nhợt;
Trẻ mệt, ít vận động, dễ buồn ngủ;
Bú kém, biếng ăn hoặc chậm tăng cân;
Khó tập trung, giảm khả năng học hỏi;
Dễ cáu gắt, quấy khóc;
Tim đập nhanh hoặc thở nhanh khi vận động;
Tóc dễ gãy, móng tay giòn trong một số trường hợp;

Các biểu hiện trên không đặc hiệu cho thiếu máu thiếu sắt. Trẻ xanh xao hoặc biếng ăn cũng có thể mắc bệnh khác. Cha mẹ không nên tự mua sắt để điều trị mà cần cho trẻ đi khám.

Thiếu máu thiếu sắt ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?

Sắt hỗ trợ vận chuyển oxy, phát triển não bộ, miễn dịch và nhiều quá trình chuyển hóa. Thiếu sắt kéo dài có thể khiến trẻ mệt mỏi, giảm hoạt động, ăn uống kém và ảnh hưởng đến tăng trưởng.

CDC lưu ý trẻ thiếu máu thiếu sắt có thể gặp khó khăn trong học tập. Đặc biệt, những năm đầu đời là giai đoạn não bộ phát triển nhanh nên việc phòng ngừa và xử trí thiếu sắt đúng lúc rất quan trọng.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần bổ sung càng nhiều sắt thì trẻ sẽ càng thông minh hoặc tăng cân nhanh.

Trẻ thiếu máu thiếu sắt có thể gặp khó khăn trong học tập, đặc biệt những năm đầu đời

Cách phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em

Chăm sóc dinh dưỡng từ thai kỳ

Dự trữ sắt của trẻ có liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của mẹ. Mẹ bầu nên khám thai định kỳ, thực hiện xét nghiệm theo hướng dẫn và bổ sung sắt – axit folic đúng chỉ định.

WHO khuyến nghị bổ sung sắt và axit folic hằng ngày trong thai kỳ như một phần của chăm sóc trước sinh nhằm giảm nguy cơ thiếu máu, thiếu sắt ở mẹ và nguy cơ trẻ nhẹ cân khi sinh.

Mẹ không nên tự tăng liều khi mệt mỏi hoặc chóng mặt vì các biểu hiện này có thể do nhiều nguyên nhân. Việc bổ sung cần dựa trên hướng dẫn của bác sĩ và sản phẩm đang sử dụng.

Nuôi dưỡng phù hợp trong những tháng đầu

Với phần lớn trẻ đủ tháng khỏe mạnh, lượng sắt dự trữ có thể đáp ứng nhu cầu trong những tháng đầu, nhưng còn phụ thuộc tình trạng sắt của mẹ, tuổi thai và thời điểm kẹp dây rốn.

Trẻ bú sữa công thức tăng cường sắt thường nhận được sắt từ sữa. Trẻ bú mẹ hoàn toàn hoặc bú mẹ kết hợp cần được bác sĩ đánh giá nhu cầu bổ sung, đặc biệt trước thời điểm bắt đầu ăn dặm.

Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân có thể cần kế hoạch bổ sung riêng. Không nên áp dụng liều của trẻ đủ tháng cho trẻ sinh non hoặc ngược lại.

Cho trẻ ăn dặm giàu sắt

Khi trẻ bắt đầu ăn dặm vào khoảng 6 tháng tuổi, cha mẹ nên đưa thực phẩm giàu sắt vào khẩu phần thay vì chỉ cho con ăn cháo trắng hoặc rau củ.

Nguồn sắt heme dễ hấp thu hơn có trong:

Thịt bò, thịt lợn, thịt dê;
Thịt gia cầm;
Cá và hải sản phù hợp với độ tuổi;
Trứng.

Nguồn sắt không heme có trong:

Đậu phụ;
Đậu, đỗ và đậu lăng;
Rau lá xanh đậm;
Ngũ cốc tăng cường sắt.

Có thể kết hợp thực phẩm chứa sắt không heme với nguồn vitamin C như cam, quýt, ổi, đu đủ, cà chua hoặc súp lơ để hỗ trợ hấp thu. Thức ăn phải được chế biến với kết cấu phù hợp và bảo đảm an toàn chống hóc.

Bổ sung cho trẻ các thực phẩm giàu sắt từ khoảng 6 tháng tuổi

Tránh cho trẻ uống quá nhiều sữa

Sữa vẫn quan trọng, nhưng uống quá nhiều có thể khiến trẻ no, giảm ăn các thực phẩm giàu sắt. Với trẻ lớn, việc sử dụng nhiều sữa bò trong khi khẩu phần đơn điệu có thể làm tăng nguy cơ thiếu sắt.

Vital-Bun Ferokids – Giải pháp hỗ trợ bổ sung sắt cho trẻ từ sơ sinh

Trong trường hợp trẻ cần bổ sung sắt theo độ tuổi hoặc tư vấn của người có chuyên môn, cha mẹ có thể tham khảo Vital-Bun Ferokids.

Mỗi 0,2 ml tương đương một lần xịt cung cấp:

26,5 mg sắt bisglycinate hữu cơ, tương đương 5 mg sắt;
5 mg vitamin C;
100 mcg axit folic.

Sản phẩm hỗ trợ bổ sung sắt và một số vitamin, hỗ trợ quá trình tạo máu, góp phần giảm nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt. Dạng xịt giúp cha mẹ thuận tiện hơn khi sử dụng cho trẻ nhỏ.

Vital-Bun Ferokids là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Sắt xịt Vital-Bun Ferokids - Hỗ trợ bổ sung sắt và giảm nguy cơ thiếu máu thiếu sắt cho trẻ từ 0 tháng tuổi

Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em có thể ảnh hưởng đến vận chuyển oxy, tăng trưởng, hoạt động và khả năng học hỏi. Trẻ sinh non, nhẹ cân, ăn dặm nghèo sắt, kén ăn hoặc uống quá nhiều sữa là những nhóm cần được chú ý.

Để phòng ngừa, mẹ bầu cần chăm sóc dinh dưỡng và bổ sung sắt – axit folic theo hướng dẫn; trẻ nhỏ cần được nuôi dưỡng phù hợp, ăn dặm đúng thời điểm và sử dụng thực phẩm giàu sắt.

Nguồn tham khảo:

Nội dung bài viết