Nháy mắt ở trẻ nhỏ: Nguyên nhân, cách xử lý và khi nào cần đi khám?

Nháy mắt là phản xạ tự nhiên giúp làm ẩm và bảo vệ bề mặt mắt. Tuy nhiên, nếu trẻ liên tục chớp mắt, nheo mắt hoặc giật mí trong nhiều ngày, cha mẹ khó tránh khỏi lo lắng: Liệu con chỉ đang mỏi mắt hay đây là dấu hiệu của bệnh lý?

Trên thực tế, nháy mắt ở trẻ nhỏ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như bụi bay vào mắt, dị ứng, khô mắt, tật khúc xạ, căng thẳng hoặc rối loạn tic. Cùng tìm hiểu ở bài viết dưới đây nhé!

Nháy mắt ở trẻ nhỏ là gì?

Nháy mắt giúp dàn đều lớp nước mắt trên bề mặt nhãn cầu, giữ mắt đủ ẩm và loại bỏ các hạt bụi nhỏ. Trẻ có thể chớp mắt nhiều hơn khi gặp ánh sáng mạnh, bị kích ứng, mệt mỏi hoặc căng thẳng.

Cha mẹ cần phân biệt hai biểu hiện thường bị gọi chung là “nháy mắt”:

• Chớp mắt nhiều: Trẻ nhắm và mở mí mắt liên tục, có thể xảy ra ở cả hai bên.
• Giật mí mắt: Một phần cơ ở mí mắt co giật nhẹ, thường xuất hiện ở một bên và diễn ra trong thời gian ngắn.

Theo Hiệp hội Nhãn khoa Nhi và Lác Hoa Kỳ (AAPOS), chớp mắt quá mức ở trẻ có thể liên quan đến vấn đề tại mắt hoặc mí mắt, thói quen, nhu cầu đeo kính, lác mắt, thay đổi trong cuộc sống hoặc căng thẳng. Rất hiếm khi đây là biểu hiện của một vấn đề ở não.

Chớp mắt quá mắt ở trẻ chủ yếu do vấn đề ở mắt, mí mắt hoặc thói quen

Nguyên nhân khiến trẻ nháy mắt liên tục

Bụi hoặc dị vật rơi vào mắt

Bụi, cát, lông mi hoặc một dị vật nhỏ có thể khiến trẻ cảm thấy cộm, khó chịu và chớp mắt liên tục. Trẻ thường dụi mắt, chảy nước mắt hoặc khó mở mắt.

Cha mẹ không nên để trẻ tiếp tục dụi vì có thể làm trầy xước giác mạc. Có thể rửa mắt nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý vô khuẩn. Nếu không lấy được dị vật, trẻ đau nhiều hoặc không mở được mắt, cần đưa con đến cơ sở y tế.

Dị ứng hoặc viêm kết mạc

Dị ứng mắt có thể gây ngứa, đỏ, chảy nước mắt và khiến trẻ nháy mắt nhiều. Tình trạng này dễ xuất hiện khi trẻ tiếp xúc với bụi nhà, phấn hoa, lông động vật hoặc các chất gây dị ứng khác.

Viêm kết mạc cũng có thể làm mắt đỏ, tiết ghèn và sưng mí. Cha mẹ không nên tự mua thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là sản phẩm chứa kháng sinh hoặc corticoid, khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Khô và mỏi mắt

Khi nhìn điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi trong thời gian dài, trẻ thường tập trung cao và chớp mắt ít hơn. Điều này có thể khiến bề mặt mắt khô, mỏi, cộm và sau đó trẻ phải chớp mắt nhiều để làm ẩm mắt.

Trẻ cũng có thể nheo mắt, dụi mắt, đau đầu hoặc khó chịu sau khi sử dụng thiết bị điện tử. Cha mẹ nên cho trẻ nghỉ mắt thường xuyên, điều chỉnh ánh sáng và hạn chế thời gian nhìn gần kéo dài.

Trẻ xem điện thoại nhiều khiến mắt khô và mỏi dẫn đến phản xạ dụi mắt, nháy mắt

Tật khúc xạ

Cận thị, viễn thị hoặc loạn thị khiến mắt trẻ phải điều tiết nhiều hơn để nhìn rõ. Trẻ có thể chớp mắt, nheo mắt, nghiêng đầu hoặc tiến lại gần màn hình.

WHO lưu ý một số dấu hiệu gợi ý trẻ có vấn đề về thị lực gồm dụi mắt, nheo mắt, nhắm một mắt để nhìn, cầm sách hoặc thiết bị quá gần và tiến sát tivi. Khi có các biểu hiện này, trẻ nên được khám mắt toàn diện.

Lác mắt

Ở một số trẻ, nháy hoặc nhắm một mắt có thể liên quan đến tình trạng hai mắt không thẳng hàng. Trẻ đôi khi nhắm một bên mắt để nhìn rõ hơn, nhất là khi ra ngoài trời hoặc gặp ánh sáng mạnh.

Lác mắt không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ mà còn có thể tác động đến quá trình phát triển thị lực. Vì vậy, cha mẹ nên cho trẻ khám chuyên khoa mắt sớm nếu nhận thấy hai mắt nhìn không cùng hướng.

Căng thẳng, lo âu hoặc thiếu ngủ

Nháy mắt có thể tăng lên khi trẻ mệt mỏi, mất ngủ, căng thẳng hoặc trải qua thay đổi trong cuộc sống như bắt đầu đi học, chuyển nhà hay gặp áp lực trong gia đình.

Cha mẹ nên quan sát hoàn cảnh khiến biểu hiện xuất hiện nhiều hơn, giúp trẻ ngủ đủ và tạo không gian trò chuyện thoải mái. Không nên liên tục nhắc trẻ “đừng nháy mắt nữa” vì việc chú ý quá mức có thể khiến trẻ căng thẳng hơn.

Rối loạn tic

Tic là những cử động hoặc âm thanh xảy ra nhanh, đột ngột, lặp đi lặp lại và trẻ khó kiểm soát hoàn toàn. Nháy mắt, nhăn mũi, nhăn mặt, giật đầu hoặc nhún vai đều có thể là tic vận động.

Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết những hành động như nháy mắt, tặc lưỡi hoặc nhún vai lặp đi lặp lại, khó kiểm soát có thể là biểu hiện của rối loạn tic. Tic thường xuất hiện ở tuổi thơ và có thể rõ hơn khi trẻ căng thẳng hoặc mệt mỏi.

Theo NHS, tic thường bắt đầu vào khoảng 5 tuổi, đa số không nghiêm trọng và có xu hướng cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, trẻ cần được đánh giá nếu tic ngày càng thường xuyên, ảnh hưởng đến việc học, giao tiếp hoặc sinh hoạt.

Rối loạn tic khiến trẻ vô thức nháy mắt và lặp đi lặp lại

Một số nguyên nhân ít gặp

Nháy mắt hiếm khi là biểu hiện của bệnh lý thần kinh nghiêm trọng. Dù vậy, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám nếu nháy mắt đi kèm nhìn đờ, mất phản ứng, co giật, yếu tay chân, đau đầu dữ dội hoặc thay đổi ý thức.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ nháy mắt nhiều?

Quan sát và ghi lại biểu hiện

Cha mẹ có thể theo dõi:

• Trẻ nháy một mắt hay cả hai mắt;
• Mỗi lần kéo dài bao lâu;
• Xảy ra nhiều khi xem màn hình, mệt hay căng thẳng;
• Mắt có đỏ, sưng, ngứa, đau hoặc tiết ghèn không;
• Trẻ có nheo mắt, nhìn gần hoặc nghiêng đầu không;
• Có xuất hiện thêm động tác như nhún vai, nhăn mũi hoặc phát âm lặp lại không.

Nếu biểu hiện không xảy ra khi gặp bác sĩ, cha mẹ có thể quay một đoạn video ngắn để hỗ trợ quá trình thăm khám. Nên quay kín đáo, tránh khiến trẻ chú ý hoặc lo lắng.

Cho mắt trẻ nghỉ ngơi

Cha mẹ nên giảm thời gian sử dụng điện thoại, máy tính bảng và các hoạt động nhìn gần kéo dài. Khi trẻ học hoặc đọc sách, cần bảo đảm đủ ánh sáng và giữ khoảng cách phù hợp.

Khuyến khích trẻ vui chơi ngoài trời cũng có lợi cho thị lực. WHO cho biết hoạt động ngoài trời và giảm thời gian nhìn gần kéo dài là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ phát triển cận thị ở trẻ.

Vệ sinh mắt đúng cách

Nếu mắt trẻ có bụi hoặc ghèn nhẹ, cha mẹ có thể lau bằng gạc sạch và nước muối sinh lý vô khuẩn. Mỗi bên mắt nên dùng một miếng gạc riêng, lau nhẹ từ trong ra ngoài.

Không nhỏ nước lá, sữa mẹ hoặc dung dịch không rõ nguồn gốc vào mắt. Các phương pháp này không điều trị được nguyên nhân và có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Ba mẹ nên vệ sinh mắt cho trẻ đúng cách

Giúp trẻ ngủ đủ và giảm căng thẳng

Thiếu ngủ và căng thẳng có thể khiến nháy mắt hoặc tic rõ hơn. Cha mẹ nên duy trì giờ ngủ ổn định, hạn chế thiết bị điện tử trước giờ đi ngủ và tạo không khí sinh hoạt nhẹ nhàng.

Nếu nghi ngờ trẻ bị tic, không nên trách mắng, trêu chọc hoặc yêu cầu con phải dừng ngay. Tic thường là hành vi khó kiểm soát, không phải trẻ cố tình làm để thu hút sự chú ý.

Khi nào trẻ nháy mắt cần đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ khám chuyên khoa mắt nếu:

• Nháy mắt kéo dài hoặc ngày càng thường xuyên;
• Mắt đỏ, đau, sưng hoặc tiết nhiều ghèn;
• Trẻ sợ ánh sáng, chảy nước mắt liên tục;
• Có cảm giác dị vật hoặc nghi ngờ trầy xước giác mạc;
• Trẻ thường xuyên nheo mắt, nhìn gần hoặc nghiêng đầu;
• Hai mắt nhìn không cùng hướng;
• Thị lực có dấu hiệu suy giảm;
• Nháy mắt ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt.

Trẻ nên được khám chuyên khoa nhi, thần kinh hoặc tâm lý nếu biểu hiện nháy mắt đi kèm nhiều tic vận động, tic âm thanh, kéo dài dai dẳng hoặc khiến trẻ bị trêu chọc, căng thẳng và khó hòa nhập.

Cần đưa trẻ đi cấp cứu nếu xuất hiện đau mắt dữ dội, chấn thương mắt, hóa chất bắn vào mắt, giảm thị lực đột ngột, co giật hoặc mất ý thức.

Trẻ nháy mắt nhiều được điều trị như thế nào?

Điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân. Bác sĩ có thể:

• Loại bỏ dị vật và xử lý tổn thương bề mặt mắt;
• Điều trị viêm hoặc dị ứng mắt;
• Kê kính nếu trẻ có tật khúc xạ;
• Đánh giá và điều trị lác mắt;
• Theo dõi nếu nháy mắt là một tic nhẹ;
• Hướng dẫn liệu pháp hành vi nếu tic ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Cha mẹ không nên tự mua thuốc nhỏ mắt chỉ dựa vào biểu hiện nháy mắt. Một số loại thuốc chứa corticoid có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng nếu dùng sai.

Dinh dưỡng hỗ trợ não bộ và thị lực của trẻ

Bên cạnh thói quen sử dụng mắt hợp lý và khám mắt định kỳ, chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất cũng góp phần hỗ trợ sự phát triển não bộ và thị lực.

Cha mẹ nên cho trẻ ăn đa dạng các nhóm thực phẩm, đặc biệt là cá, trứng, thịt, rau xanh và trái cây phù hợp với độ tuổi. DHA là một axit béo omega-3 có nồng độ cao trong võng mạc và não. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, DHA là thành phần quan trọng của màng tế bào, đặc biệt hiện diện nhiều ở tế bào võng mạc và não bộ.

Trong trường hợp khẩu phần của trẻ chưa đáp ứng đủ hoặc cha mẹ muốn bổ sung theo nhu cầu, có thể tham khảo Vital-Bun DHA Drops. Mỗi 1 ml tương đương 28 giọt cung cấp:

• 27,1 mg DHA;
• 24,1 mg EPA;
• 0,36 mg vitamin E;
• Dầu gan cá tuyết cùng các thành phần phụ trợ.

Sản phẩm dạng nhỏ giọt, dùng cho trẻ từ 0 tuổi trở lên và hỗ trợ bổ sung DHA, EPA tốt cho não bộ và thị lực. Cha mẹ cần sử dụng đúng liều theo độ tuổi ghi trên nhãn hoặc hướng dẫn của chuyên gia y tế, đặc biệt khi trẻ đang dùng thuốc, có bệnh lý nền hoặc dị ứng với cá và thành phần của sản phẩm.

Vital-Bun DHA Drops - Bổ sung DHA, EPA, hỗ trợ tăng cường thị lực và trí thông minh

Cần lưu ý, Vital-Bun DHA Drops không phải thuốc và không có tác dụng điều trị tình trạng nháy mắt. Nếu trẻ nháy mắt do dị vật, viêm mắt, tật khúc xạ hoặc tic, trẻ vẫn cần được thăm khám và xử lý theo đúng nguyên nhân. Bổ sung DHA chỉ là một phần của chế độ chăm sóc dinh dưỡng, không thay thế khám mắt, đeo kính hoặc các phương pháp điều trị chuyên khoa.

Câu hỏi thường gặp về nháy mắt ở trẻ nhỏ

Trẻ nháy mắt liên tục có phải thiếu chất không?

Không thể kết luận trẻ thiếu chất chỉ dựa vào biểu hiện nháy mắt. Các nguyên nhân thường gặp hơn gồm kích ứng mắt, dị ứng, khô mắt, tật khúc xạ, căng thẳng hoặc tic. Trẻ cần được đánh giá dựa trên những triệu chứng đi kèm.

Trẻ xem điện thoại nhiều có bị nháy mắt không?

Sử dụng thiết bị kéo dài có thể khiến trẻ giảm chớp mắt trong lúc tập trung, dẫn đến khô và mỏi mắt. Sau đó, trẻ có thể chớp hoặc dụi mắt nhiều hơn. Cha mẹ nên cho trẻ nghỉ mắt và hạn chế thời gian màn hình phù hợp với độ tuổi hoặc bổ sung vi chất (DHA, EPA) giúp tăng cường thị lực.

Nháy mắt do tic có tự hết không?

Nhiều tic nhẹ có thể cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tic kéo dài, tăng dần, xuất hiện thêm tic âm thanh hoặc ảnh hưởng đến học tập, giao tiếp và tâm lý.

Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt cho trẻ không?

Không nên tự sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc chứa corticoid khi chưa xác định nguyên nhân. Nếu chỉ cần làm sạch mắt, cha mẹ có thể dùng nước muối sinh lý vô khuẩn; các thuốc điều trị khác cần tuân theo chỉ định.

Bổ sung DHA có làm trẻ hết nháy mắt không?

Chưa có căn cứ để xem DHA là phương pháp điều trị nháy mắt. DHA góp phần vào cấu trúc võng mạc và não nhưng không thay thế việc điều trị dị ứng, viêm mắt, tật khúc xạ hoặc rối loạn tic.

Kết luận

Nháy mắt ở trẻ nhỏ thường liên quan đến kích ứng tại mắt, khô và mỏi mắt, tật khúc xạ, căng thẳng hoặc rối loạn tic. Phần lớn trường hợp không nguy hiểm, nhưng cha mẹ cần quan sát thời gian xuất hiện, dấu hiệu đi kèm và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt của trẻ.

Hãy giúp trẻ nghỉ ngơi, hạn chế nhìn màn hình kéo dài, giữ vệ sinh mắt và duy trì chế độ dinh dưỡng đa dạng. DHA có thể được bổ sung để hỗ trợ não bộ và thị lực khi phù hợp, nhưng không được sử dụng thay cho việc khám và điều trị nguyên nhân gây nháy mắt.

Nguồn tham khảo:

• Bệnh viện Nhi Trung ương – Hiểu đúng về rối loạn tic
• Hiệp hội Nhãn khoa Nhi và Lác Hoa Kỳ – Excessive Blinking in Children
• NHS – Tics ở trẻ em
• WHO – Cách bảo vệ thị lực của trẻ
• Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ – Omega-3 Fatty Acids

Bài viết chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.