Trẻ sơ sinh hay vặn mình, co chân, xì hơi hoặc quấy khóc sau khi bú là tình trạng khá thường gặp. Nguyên nhân có thể đơn giản là trẻ nuốt nhiều không khí trong lúc bú và hệ tiêu hóa còn non nớt. Tuy nhiên, nếu bụng căng nhanh, trẻ bỏ bú, nôn dịch xanh hoặc đi ngoài ra máu, cha mẹ cần đưa con đi khám ngay.
Khi bé bị chướng bụng đầy hơi, điều quan trọng là phân biệt khó chịu tiêu hóa thông thường với dấu hiệu bệnh lý, từ đó có cách chăm sóc phù hợp và tránh tự ý sử dụng thuốc.
Chướng bụng đầy hơi ở trẻ là gì?
Đầy hơi xảy ra khi không khí hoặc khí tích tụ trong đường tiêu hóa. Trẻ có thể ợ hơi, xì hơi, co chân lên bụng hoặc quấy khóc. Chướng bụng thường được dùng để mô tả tình trạng bụng trẻ căng, to hoặc cứng hơn bình thường.
Một lượng hơi nhất định trong đường ruột là bình thường. Trẻ sơ sinh có thể nuốt không khí khi bú, khóc hoặc sử dụng bình sữa. Hệ tiêu hóa của trẻ cũng đang hoàn thiện nên việc đẩy khí ra ngoài chưa hiệu quả như trẻ lớn.
Nếu bé vẫn bú tốt, xì hơi được, đi ngoài bình thường, tăng cân và bụng mềm trở lại sau khi ợ hoặc đi tiêu, cha mẹ thường có thể tiếp tục theo dõi tại nhà.
Không khí tích tụ ở đường tiêu hóa có thể gây đầy hơi, chướng bụng ở trẻ
Dấu hiệu bé bị chướng bụng đầy hơi
Cha mẹ có thể nhận thấy:
- Bụng căng hoặc tròn hơn bình thường;
- Trẻ xì hơi, ợ hơi nhiều;
- Vặn mình, đỏ mặt hoặc co hai chân lên bụng;
- Quấy khóc trong hoặc sau cữ bú;
- Bú ngắt quãng, nhả ti rồi bú lại;
- Khó ngủ, ngủ không sâu;
- Có tiếng sôi trong bụng;
- Dễ chịu hơn sau khi ợ, xì hơi hoặc đi ngoài.
Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh. Trẻ sơ sinh có thể rặn đỏ mặt, cong người và phát ra âm thanh trước khi đi ngoài dù phân vẫn mềm. Đây có thể là giai đoạn trẻ chưa phối hợp tốt giữa tăng áp lực ổ bụng và thả lỏng cơ vùng hậu môn, không nhất thiết là táo bón.
Nguyên nhân khiến bé bị chướng bụng đầy hơi
Nuốt nhiều không khí khi bú
Đây là nguyên nhân thường gặp ở trẻ sơ sinh. Trẻ có thể nuốt nhiều hơi khi:
- Ngậm bắt vú chưa đúng;
- Sữa mẹ xuống quá nhanh;
- Núm bình có tốc độ chảy không phù hợp;
- Bình sữa chứa nhiều bọt khí;
- Trẻ vừa khóc vừa bú;
- Tư thế bú khiến đầu thấp hơn thân mình.
Không khí đi vào dạ dày có thể khiến trẻ nhanh no, khó chịu và quấy sau bú.
Trẻ bú quá nhiều hoặc quá nhanh
Khi được cho bú lượng lớn trong thời gian ngắn, dạ dày của trẻ có thể bị căng. Trẻ dễ trớ, ợ hơi và khó chịu. Việc cố cho trẻ bú hết bình dù con đã có dấu hiệu no cũng có thể làm tình trạng nặng hơn.
Cha mẹ nên quan sát tín hiệu no như quay đầu, ngậm miệng, giảm động tác mút hoặc đẩy núm bình ra ngoài.
Cách pha và chuẩn bị sữa chưa phù hợp
Lắc bình sữa quá mạnh có thể tạo nhiều bọt khí. Trẻ uống sữa ngay sau đó có khả năng nuốt thêm không khí. Sữa công thức cũng phải được pha đúng tỷ lệ trên nhãn; không pha đặc hoặc loãng hơn để xử lý đầy hơi.
Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị cha mẹ trao đổi với bác sĩ trước khi đổi loại sữa. Đổi sữa liên tục có thể khiến việc xác định nguyên nhân khó hơn và chưa chắc cải thiện triệu chứng.
Lắc bình sữa mạnh tạo nhiều bọt khí, trẻ uống dễ đầy hơi
Táo bón
Khi phân lưu lại lâu trong đại tràng, trẻ có thể căng bụng, xì hơi nhiều, đau khi đi ngoài và đi phân khô cứng. Táo bón cần được đánh giá dựa vào tính chất phân và mức độ khó chịu, không chỉ dựa trên số ngày chưa đi ngoài.
Trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể nhiều ngày mới đi tiêu nhưng phân vẫn mềm và trẻ vẫn bú tốt. Trường hợp này chưa chắc là táo bón.
Thay đổi chế độ ăn
Ở trẻ ăn dặm, việc làm quen thực phẩm mới, tăng lượng chất xơ quá nhanh hoặc ăn nhiều thực phẩm dễ sinh hơi có thể gây đầy bụng tạm thời.
Cha mẹ nên giới thiệu thực phẩm mới từng lượng nhỏ và theo dõi khả năng dung nạp. Không cần loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm giàu dinh dưỡng chỉ vì trẻ xì hơi nhiều hơn trong một vài bữa.
Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa
Virus, vi khuẩn hoặc thực phẩm không bảo đảm vệ sinh có thể gây đầy bụng kèm nôn, tiêu chảy, sốt và đau bụng. Trẻ nhỏ có nguy cơ mất nước nhanh nên cần được theo dõi lượng bú, số lần tiểu và mức độ tỉnh táo.
Dị ứng đạm sữa bò hoặc rối loạn tiêu hóa khác
Dị ứng đạm sữa bò có thể gây nôn, tiêu chảy, phân có nhầy hoặc máu, chàm da, quấy khóc và tăng cân kém. Chỉ đầy hơi đơn thuần chưa đủ để kết luận trẻ bị dị ứng.
Không dung nạp lactose nguyên phát hiếm gặp ở trẻ sơ sinh. Tình trạng giảm men lactase tạm thời có thể xuất hiện sau một đợt tiêu chảy nhưng cần được bác sĩ đánh giá. Cha mẹ không nên tự đổi sang sữa đặc biệt hoặc loại bỏ sữa khỏi khẩu phần.
Cách xử lý khi bé bị chướng bụng đầy hơi
Giúp trẻ ợ hơi đúng cách
Có thể cho trẻ ợ giữa và sau cữ bú. Cha mẹ bế trẻ thẳng, đỡ đầu và cổ, sau đó vỗ hoặc xoa nhẹ lưng. Không rung lắc, vỗ mạnh hoặc ép vào bụng.
Không phải trẻ nào cũng ợ sau mỗi lần bú. Nếu bé thoải mái và không ợ, cha mẹ không cần cố vỗ kéo dài.
Điều chỉnh tư thế và kỹ thuật bú
Với trẻ bú mẹ, cần bảo đảm trẻ ngậm sâu cả quầng vú thay vì chỉ ngậm đầu ti. Nếu mẹ có phản xạ xuống sữa mạnh, có thể trao đổi với chuyên gia sữa mẹ để điều chỉnh tư thế.
Với trẻ bú bình:
- Giữ bình nghiêng để núm vú luôn đầy sữa;
- Chọn núm có tốc độ chảy phù hợp;
- Không để trẻ bú khi nằm hoàn toàn;
- Cho trẻ nghỉ giữa cữ nếu bú quá nhanh;
- Không ép trẻ uống hết bình.
Sau khi pha sữa, có thể để bọt khí lắng bớt trước khi cho trẻ bú.
Điều chỉnh tư thế và kỹ thuật bú giúp con giảm đầy bụng
Massage bụng và đạp xe
Khi trẻ tỉnh táo, thoải mái và không vừa bú no, cha mẹ có thể massage nhẹ bụng theo chiều kim đồng hồ hoặc đặt trẻ nằm ngửa rồi di chuyển hai chân như động tác đạp xe.
Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ cho biết vận động chân kiểu đạp xe và nằm sấp có giám sát khi trẻ thức có thể hỗ trợ trẻ giải phóng khí.
Không massage nếu bụng trẻ căng cứng, đau nhiều, vừa phẫu thuật hoặc đang có dấu hiệu bất thường. Khi ngủ, trẻ luôn cần được đặt nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc và an toàn.
Điều chỉnh bữa ăn ở trẻ ăn dặm
Cho trẻ ăn lượng vừa phải, nhai chậm và hạn chế vừa ăn vừa chạy nhảy. Có thể ghi lại thực phẩm cùng triệu chứng để nhận biết món nào thường khiến trẻ khó chịu.
Không nên tự áp dụng chế độ kiêng quá nhiều vì có thể làm khẩu phần thiếu chất. Nước ngọt có ga, đồ uống quá nhiều đường và thói quen ăn nhanh nên được hạn chế.
Có nên dùng thuốc chống đầy hơi?
Cha mẹ không nên tự cho trẻ dùng thuốc, nước lá, mật ong, men tiêu hóa hoặc các sản phẩm truyền miệng. Mật ong không được sử dụng cho trẻ dưới 12 tháng vì nguy cơ ngộ độc botulinum.
Đối với simethicone, bằng chứng về hiệu quả giảm khóc do colic hoặc đầy hơi ở trẻ sơ sinh còn chưa rõ ràng. HealthyChildren của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị cha mẹ trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng.
Cũng không nên thường xuyên kích thích hậu môn hoặc thụt tháo để giúp trẻ xì hơi, đi ngoài. Những biện pháp này có thể làm tổn thương niêm mạc và không xử lý được nguyên nhân.
Men vi sinh có giúp trẻ giảm đầy hơi không?
Men vi sinh là các vi sinh vật sống có thể mang lại lợi ích khi được sử dụng với lượng phù hợp. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chủng lợi khuẩn, liều dùng, độ tuổi và tình trạng cụ thể. Không thể kết luận mọi loại men vi sinh đều giúp tất cả trẻ hết đầy hơi.
Nếu trẻ cần hỗ trợ hệ tiêu hóa, cha mẹ có thể tham khảo Vital-Bun Probiotic – sản phẩm dạng nhỏ giọt bổ sung 18 chủng lợi khuẩn, dùng được từ 0 tháng tuổi.
Sản phẩm hỗ trợ bổ sung lợi khuẩn và cân bằng hệ vi sinh đường ruột, không phải thuốc điều trị nguyên nhân gây chướng bụng. Với trẻ sinh non, suy giảm miễn dịch, đang mắc bệnh nặng hoặc có ống thông tĩnh mạch, cha mẹ cần hỏi bác sĩ trước khi dùng men vi sinh.
Men vi sinh - Vital-Bun Probiotic bổ sung 18 chủng lợi khuẩn
Khi nào bé bị chướng bụng đầy hơi cần đi khám?
Đưa trẻ đi khám sớm nếu:
- Bụng chướng kéo dài hoặc tăng dần;
- Bụng cứng, chạm vào trẻ khóc đau;
- Bú kém, bỏ bú hoặc giảm cân;
- Nôn nhiều;
- Tiêu chảy kéo dài;
- Táo bón kèm đau và phân có máu;
- Sốt, lừ đừ hoặc ít tiểu;
- Triệu chứng tái diễn thường xuyên.
Cần đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay nếu có:
- Nôn dịch xanh;
- Bụng căng nhanh, đau dữ dội;
- Đi ngoài ra máu hoặc phân đen bất thường;
- Không đi ngoài, không xì hơi kèm nôn;
- Khó thở, tím tái hoặc mất phản ứng;
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt.
Các dấu hiệu này có thể liên quan đến tắc ruột, nhiễm trùng hoặc bệnh lý cần can thiệp sớm.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh xì hơi nhiều có bình thường không?
Trẻ vẫn có thể xì hơi nhiều nhưng hoàn toàn khỏe mạnh. Nếu bé bú tốt, tăng cân, đi ngoài bình thường và không đau kéo dài, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi.
Mẹ ăn gì khiến trẻ bú mẹ bị đầy hơi?
Không có danh sách thực phẩm cần kiêng chung cho mọi bà mẹ. Chỉ nên điều chỉnh khi một món ăn liên tục đi kèm triệu chứng rõ ràng ở trẻ hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Trẻ chướng bụng có nên đổi sữa ngay không?
Không nên đổi sữa chỉ vì một vài lần đầy hơi. Nếu trẻ có thêm tiêu chảy, nôn, phân máu, chàm hoặc tăng cân kém, cần khám để đánh giá dị ứng hay rối loạn tiêu hóa trước khi đổi sữa.
Có nên vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú?
Có thể vỗ ợ giữa và sau cữ bú, đặc biệt với trẻ bú bình hoặc hay nuốt hơi. Tuy nhiên, nếu trẻ thoải mái và không ợ, không cần cố vỗ quá lâu.
Kết luận
Khi bé bị chướng bụng đầy hơi, nguyên nhân thường gặp là nuốt không khí khi bú, bú quá nhanh, táo bón hoặc thay đổi chế độ ăn. Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng cách điều chỉnh kỹ thuật bú, vỗ ợ nhẹ, massage bụng và vận động chân khi trẻ tỉnh.
Không tự ý đổi sữa, thụt tháo hoặc sử dụng thuốc. Nếu trẻ nôn dịch xanh, bụng căng cứng, đi ngoài ra máu, bỏ bú hoặc lừ đừ, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Nguồn tham khảo:
- Bệnh viện Nhi Trung ương – Nuôi dưỡng và dấu hiệu không dung nạp tiêu hóa ở trẻ sơ sinh
- Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ – Gas Relief for Babies
- NHS – Colic ở trẻ sơ sinh
- Bệnh viện Nhi Đồng 2 – Khoa Tiêu hóa
- Children’s Hospital of Philadelphia – Khi nào triệu chứng tiêu hóa ở trẻ cần được thăm khám
Bài viết chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.
