Khóc không phải là dấu hiệu đầu tiên cho thấy em bé đang đói. Trước khi khóc, trẻ thường tỉnh giấc dần, đưa tay lên miệng, chép môi hoặc quay đầu tìm nguồn sữa. Nhận biết sớm dấu hiệu em bé đang đói giúp ba mẹ cho trẻ bú khi con còn bình tĩnh, đồng thời dễ quan sát khả năng ngậm bắt, nuốt sữa và dừng bú khi no.
Vì sao không nên đợi đến khi em bé khóc mới cho bú?
Trẻ chưa biết nói nhưng vẫn giao tiếp bằng âm thanh, nét mặt và chuyển động cơ thể. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, khóc thường là tín hiệu đói muộn; nhận ra những biểu hiện sớm giúp người chăm sóc đưa trẻ vào vú mẹ hoặc bình sữa khi con vẫn còn bình tĩnh,
Khi đã khóc lớn, trẻ có thể khó phối hợp há miệng, ngậm bắt và mút nhịp nhàng. Ba mẹ nên ôm sát, nói nhỏ, đung đưa nhẹ hoặc cho trẻ tiếp xúc da kề da để con dịu lại rồi mới mời bú. Điều quan trọng không phải cho ăn theo mọi tiếng khóc, mà là nhận ra nhiều tín hiệu xuất hiện cùng nhau và quan sát cách trẻ phản ứng khi được mời bú.
8 dấu hiệu em bé đang đói từ sớm đến muộn
Mỗi trẻ có cách biểu hiện khác nhau và không nhất thiết xuất hiện đủ tám dấu hiệu. Ba mẹ nên quan sát từ lúc con bắt đầu tỉnh, tìm nguồn sữa đến khi quấy khóc.
1. Bé thức giấc dần và tỉnh táo hơn
Trước cữ bú, trẻ có thể chuyển từ ngủ yên sang xoay đầu, cử động mắt, co duỗi tay chân rồi mở mắt. Nếu những chuyển động này đi cùng chép miệng hoặc tìm ti, trẻ có thể đang đói. Tuy nhiên, trẻ sơ sinh cũng cựa quậy và phát tiếng nhỏ trong giấc ngủ hoạt động, vì vậy ba mẹ nên quan sát thêm thay vì đánh thức con ngay.
2. Bé nắm tay hoặc đưa tay lên miệng
Đưa tay lên miệng và nắm tay chặt là tín hiệu đói thường gặp ở trẻ từ sơ sinh đến khoảng 5 tháng. Dù vậy, mút tay đơn độc chưa đủ để kết luận vì trẻ còn làm vậy để tự trấn an hoặc khám phá cơ thể. Hãy tìm thêm biểu hiện quay đầu, chép môi hoặc há miệng.
3. Bé chép miệng, chu môi hoặc liếm môi
Khi bắt đầu muốn bú, trẻ có thể mím rồi mở môi, chu môi, chép miệng hoặc liếm môi liên tục. Đây thường là tín hiệu khá sớm khi con vẫn bình tĩnh. Nếu bé đồng thời trở nên tỉnh táo và xoay đầu về phía ngực mẹ hoặc bình sữa, khả năng trẻ đang muốn bú cao hơn so với khi chỉ mút môi vài lần trong lúc ngủ.
4. Bé há miệng và cử động lưỡi
Bé có thể há miệng nhiều lần, đưa lưỡi ra trước hoặc thực hiện động tác mút dù chưa chạm núm vú. Khi được đưa lại gần nguồn sữa, trẻ đang đói thường mở miệng rộng hơn để chuẩn bị ngậm bắt. Không nên đưa đồ vật vào miệng để “thử” cơn đói.
5. Bé quay đầu tìm vú hoặc bình sữa
Khi vùng quanh miệng được chạm nhẹ, trẻ sơ sinh có thể quay đầu, há miệng và tìm núm vú; đây thường được gọi là phản xạ tìm bú. Tín hiệu này đáng chú ý hơn khi xuất hiện tự nhiên cùng các biểu hiện khác, thay vì do người lớn liên tục chạm vào má để kiểm tra.
6. Bé rúc vào ngực và tìm nguồn sữa
Khi được bế, trẻ đang đói có thể rúc mặt vào ngực, di chuyển đầu qua lại hoặc cố tiếp cận vị trí thường được cho bú. Trẻ bú bình có thể hướng về phía bình hoặc há miệng khi nhìn thấy núm bình. Đây là thời điểm phù hợp để mời bú, nhưng ba mẹ vẫn nên để trẻ chủ động ngậm bắt, không cố đưa núm vú vào miệng.
7. Bé cựa quậy, rên nhẹ hoặc quấy tăng dần
Nếu các tín hiệu sớm chưa được đáp ứng, trẻ có thể vặn mình, đạp chân, đưa tay lên miệng dồn dập, rên nhẹ hoặc bắt đầu cáu kỉnh. Tuy nhiên, quấy nhẹ cũng có thể do buồn ngủ, nóng, lạnh, đầy hơi hoặc tã ướt. Việc trẻ tiếp tục tìm ti và bắt đầu mút có nhịp khi được mời bú giúp củng cố nhận định rằng con đang đói.
8. Bé khóc lớn, mặt đỏ hoặc cơ thể căng
Khóc lớn thường là dấu hiệu đói muộn. Trẻ có thể đỏ mặt, siết tay và khó ngậm bắt. Hãy giúp con dịu lại rồi mới cho bú. Nếu trẻ vẫn khóc sau khi đã bú, ba mẹ cần kiểm tra nguyên nhân khác.
Mút tay, cựa quậy hoặc khóc có phải lúc nào cũng do đói?
Mút tay có thể giúp trẻ tự trấn an; cựa quậy có thể xảy ra trong giấc ngủ hoạt động; còn khóc có thể do tã ướt, buồn ngủ, muốn được ôm, đầy hơi, đau hoặc mắc bệnh. Một biểu hiện riêng lẻ thường chưa đủ để kết luận.
Ba mẹ có thể kiểm tra theo ba bước: quan sát xem trẻ có từ hai tín hiệu đói trở lên không; xem lại thời điểm và chất lượng cữ bú gần nhất; sau đó mời bú và theo dõi phản ứng. Trẻ đói thường chủ động ngậm bắt, mút có nhịp và có động tác nuốt. Nếu con khép miệng, quay đầu hoặc không hứng thú, hãy tạm dừng và tìm nguyên nhân khác.
Khi nào nên cho em bé bú?
Thời điểm phù hợp là khi trẻ xuất hiện tín hiệu đói sớm, thay vì tuân thủ cứng nhắc theo giờ hoặc đợi đến lúc khóc. Cách tiếp cận này được gọi là cho ăn đáp ứng: người chăm sóc nhận biết, diễn giải và phản hồi phù hợp với tín hiệu đói - no của trẻ. Phương pháp có thể áp dụng khi bú mẹ, bú bình và khi bắt đầu ăn bổ sung
Trong những tuần đầu, đa số trẻ bú mẹ khoảng 8–12 cữ trong 24 giờ. Trẻ sơ sinh dùng sữa công thức cũng có thể bú 8–12 lần/ngày trong những ngày đầu; khoảng cách giữa các cữ thường dài dần khi trẻ lớn hơn. Đây là số liệu tham khảo, không phải lịch bắt buộc.
Trẻ sinh non, nhẹ cân, vàng da, chưa lấy lại cân nặng lúc sinh hoặc quá buồn ngủ có thể không phát tín hiệu đói rõ. Những trẻ này có thể cần được đánh thức cho bú theo kế hoạch riêng của bác sĩ hoặc chuyên gia hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ.
Làm sao biết em bé đã bú đủ?
Tín hiệu đói chỉ cho biết trẻ muốn bắt đầu bú, không chứng minh con đã nhận đủ sữa trong cả ngày. Ba mẹ cần kết hợp chất lượng cữ bú, tín hiệu no, tã ướt và diễn biến cân nặng.
Trong cữ bú hiệu quả, trẻ thường mút nhanh lúc đầu rồi chuyển sang nhịp mút sâu hơn, có khoảng nghỉ và có thể nghe hoặc nhìn thấy động tác nuốt. Khi no, bé có thể mút chậm lại, tự nhả vú hoặc núm bình, khép miệng, quay đầu và thả lỏng bàn tay. Trẻ không cần bú hết bình nếu đã thể hiện tín hiệu no
Ngủ ngay sau bú không phải bằng chứng duy nhất rằng trẻ đã nhận đủ sữa, bởi một em bé bú chưa hiệu quả vẫn có thể ngủ vì mệt. Theo CDC, trẻ bú mẹ sơ sinh thường bú 8–12 lần/ngày, có động tác nuốt và đa số trở lại cân nặng lúc sinh vào khoảng ngày 10–14. Từ ngày thứ 5, ít nhất khoảng 6 tã ướt nặng trong 24 giờ là một dấu hiệu tham khảo tích cực.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh đói có ngủ được không?
Trẻ có thể vẫn ngủ khi bắt đầu đói và chỉ cựa đầu, đưa tay lên miệng hoặc chép môi. Trẻ sinh non, vàng da hoặc bú chưa hiệu quả đôi khi không tự thức đủ thường xuyên. Ngoài tín hiệu đói, ba mẹ cần theo dõi số cữ, tã ướt và cân nặng; đánh thức cho bú nếu nhân viên y tế đã hướng dẫn.
Bé mút tay ngay sau khi bú có phải vẫn đói không?
Không nhất thiết. Mút tay có thể là cách tự trấn an hoặc khám phá cơ thể. Nếu bé vừa bú có nhịp, có nuốt, sau đó thả lỏng, không tìm ti và vẫn có tã ướt cùng tăng trưởng phù hợp, mút tay đơn độc không chứng minh trẻ còn đói.
Bé khóc sau khi bú có phải do chưa no?
Không thể kết luận chỉ dựa vào tiếng khóc. Hãy kiểm tra xem trẻ còn tìm ti và chủ động mút hay cần ợ hơi, thay tã, điều chỉnh nhiệt độ hoặc được dỗ ngủ. Khóc dai dẳng kèm bỏ bú, nôn nhiều, sốt, khó thở hay phản ứng kém cần được thăm khám.
Kết luận
Các dấu hiệu em bé đang đói thường bắt đầu nhẹ như tỉnh giấc dần, đưa tay lên miệng, chép môi, há miệng và quay đầu tìm nguồn sữa; khóc thường đã là tín hiệu muộn. Ba mẹ nên quan sát nhiều biểu hiện cùng lúc, cho trẻ bú khi còn bình tĩnh và tôn trọng tín hiệu no. Để biết con nhận đủ sữa hay không, cần theo dõi thêm khả năng nuốt, tã ướt và tăng trưởng; đưa trẻ đi khám sớm nếu bú kém hoặc có dấu hiệu bất thường.
