Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển não bộ của trẻ, đặc biệt trong những năm đầu đời. Bên cạnh việc bổ sung đầy đủ các dưỡng chất cần thiết như DHA, sắt, kẽm hay i-ốt, ba mẹ cũng nên chú ý hạn chế những thực phẩm nhiều đường, muối, chất béo hoặc quá nhiều thành phần chế biến sẵn. Vậy đâu là 6 nhóm thực phẩm ba mẹ nên hạn chế để bảo vệ sự phát triển não bộ của trẻ? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

6 nhóm thực phẩm ba mẹ nên hạn chế để bảo vệ não bộ của trẻ

1. Đồ uống có đường và nước trái cây công nghiệp

Một lon nước ngọt hay một hộp nước trái cây đóng sẵn không làm não bộ của trẻ bị tổn thương ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu những loại đồ uống này trở thành thói quen mỗi ngày thì lại là một câu chuyện khác.

Phần lớn nước ngọt, trà đóng chai, siro và nhiều loại nước trái cây công nghiệp chứa khá nhiều đường tự do nhưng lại rất ít chất xơ. Trẻ dễ no sau khi uống, từ đó ăn ít hơn trong bữa chính và bỏ lỡ cơ hội bổ sung những thực phẩm giàu dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, sữa hay rau xanh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng đường tự do nên chiếm dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, và giảm xuống dưới 5% còn mang lại nhiều lợi ích hơn cho sức khỏe.

Nếu mỗi ngày trẻ đều uống nước ngọt hoặc nước trái cây đóng hộp, lượng đường tích lũy sẽ ngày càng nhiều trong khi giá trị dinh dưỡng nhận được lại rất ít.

Ba mẹ nên:

• Ưu tiên nước lọc là thức uống chính.
• Hạn chế nước ngọt và đồ uống có đường.
• Nếu muốn cho trẻ uống nước trái cây, nên chọn trái cây tươi nguyên quả hoặc nước ép không thêm đường với lượng phù hợp.

2. Đồ uống và thực phẩm chứa caffeine

Nhiều ba mẹ nghĩ caffeine chỉ có trong cà phê. Thực tế, chất này còn xuất hiện trong trà đặc, nước tăng lực, một số loại nước ngọt có gas, chocolate đen và nhiều thực phẩm khác.

Hệ thần kinh của trẻ nhạy cảm với caffeine hơn người lớn. Chỉ một lượng không quá nhiều cũng có thể khiến trẻ bồn chồn, khó ngủ, tim đập nhanh hoặc cáu gắt.

Giấc ngủ lại là khoảng thời gian não bộ củng cố trí nhớ, xử lý thông tin và tiết ra hormone tăng trưởng. Khi trẻ ngủ không đủ hoặc ngủ không sâu trong thời gian dài, khả năng tập trung, ghi nhớ và học hỏi cũng có thể bị ảnh hưởng.

Chính vì vậy, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến cáo trẻ em nên tránh sử dụng caffeine.

Ba mẹ nên:

• Không cho trẻ uống cà phê hoặc nước tăng lực.
• Hạn chế các loại nước ngọt có chứa caffeine.
• Đọc kỹ thành phần của đồ uống và thực phẩm đóng gói trước khi mua.

3. Thức ăn nhanh, thực phẩm siêu chế biến và món chiên rán

Khoai tây chiên, gà rán, pizza, hamburger hay các loại snack là những món rất hấp dẫn với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc trẻ ăn một bữa, mà ở việc những món này dần thay thế bữa cơm gia đình.

Các thực phẩm siêu chế biến thường chứa nhiều năng lượng nhưng lại ít vitamin, khoáng chất và chất xơ. Đồng thời, chúng cũng có xu hướng chứa nhiều muối, chất béo bão hòa hoặc đường hơn so với thực phẩm tươi.

Khi trẻ ăn quá nhiều thức ăn nhanh, khẩu phần rau xanh, trái cây, cá, trứng và thịt nạc thường giảm đi. Điều này khiến não bộ không còn được cung cấp đầy đủ những dưỡng chất cần thiết cho quá trình phát triển.

Nhiều nghiên cứu gần đây cũng cho thấy chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến sức khỏe não bộ và khả năng nhận thức kém hơn ở trẻ em. Tuy nhiên, đây là mối liên quan của cả chế độ ăn kéo dài, chứ không phải tác động của một bữa ăn riêng lẻ.

Ba mẹ nên:

• Hạn chế thức ăn nhanh trong thực đơn hằng tuần.
• Ưu tiên các món hấp, luộc, áp chảo hoặc nướng.
• Khi trẻ ăn ngoài, hãy bổ sung thêm rau và trái cây để bữa ăn cân đối hơn.

4. Thịt chế biến, mì ăn liền và thực phẩm quá mặn

Xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói, mì ăn liền hay snack mặn rất tiện lợi nhưng thường chứa nhiều natri và ít chất xơ.

Một bát mì ăn liền sẽ không làm giảm lượng máu lên não hay gây hại cho não bộ ngay lập tức. Điều đáng lo là nếu những thực phẩm này thường xuyên thay thế bữa ăn chính, trẻ sẽ dễ thiếu protein chất lượng cao, vitamin và nhiều vi chất quan trọng cho sự phát triển.

Nếu sử dụng mì ăn liền, ba mẹ có thể biến món ăn trở nên cân đối hơn bằng cách giảm lượng gói gia vị, thêm trứng, thịt, rau xanh hoặc các loại nấm.

Thịt chế biến cũng chỉ nên xuất hiện như một món ăn đổi vị, thay vì trở thành nguồn đạm chính mỗi ngày.

5. Bánh kẹo, snack nhiều phụ gia và phẩm màu

Bánh kẹo, snack hay các loại thạch ngọt luôn là món khoái khẩu của nhiều trẻ nhỏ.

Phần lớn các sản phẩm này chứa nhiều đường, chất béo hoặc muối nhưng lại rất nghèo dưỡng chất. Nếu trẻ ăn quá nhiều, các món ăn này sẽ chiếm chỗ của sữa, trái cây và những bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng.

Một số nghiên cứu cũng đang tiếp tục đánh giá vai trò của một số phẩm màu thực phẩm đối với hành vi ở một nhóm trẻ nhạy cảm. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định mọi trẻ ăn thực phẩm có phẩm màu đều sẽ tăng động hoặc giảm khả năng học tập.

Vì vậy, điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng một chế độ ăn đa dạng và hạn chế các loại thực phẩm chế biến sẵn có nhiều đường và phụ gia.

6. Cá có hàm lượng thủy ngân cao

Cá là một trong những thực phẩm rất tốt cho sự phát triển não bộ nhờ giàu DHA, EPA, protein, vitamin D và i-ốt.

Một số loài cá lớn sống lâu có thể tích lũy nhiều thủy ngân hơn các loại cá khác. Nếu trẻ ăn thường xuyên những loại cá này trong thời gian dài, thủy ngân có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh đang phát triển.

Theo khuyến nghị của FDA và EPA, trẻ nên ưu tiên các loại cá thuộc nhóm có hàm lượng thủy ngân thấp như cá hồi, cá mòi, cá rô phi hoặc tôm và duy trì khoảng hai khẩu phần mỗi tuần, tùy theo độ tuổi.

Thay vì loại bỏ cá khỏi thực đơn vì lo ngại thủy ngân, ba mẹ nên lựa chọn đúng loại cá để trẻ vẫn nhận được nguồn DHA và EPA tự nhiên cần thiết cho não bộ.

Vì sao những ảnh hưởng này thường khó nhận ra?

Nếu một loại thực phẩm không phù hợp gây ngộ độc, ba mẹ sẽ dễ dàng phát hiện vì trẻ có triệu chứng ngay sau khi ăn. Nhưng với chế độ ăn hằng ngày thì khác.

Những ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ thường diễn ra rất chậm. Trẻ vẫn lớn lên, vẫn vui chơi bình thường nên ba mẹ khó nhận thấy vấn đề. Trong khi đó, những thực phẩm nhiều đường, nhiều muối hay quá nhiều đồ chế biến sẵn lại dần thay thế các bữa ăn giàu dinh dưỡng.

Điều đáng lo không phải là một chiếc bánh hay một gói snack, mà là khi những thực phẩm này xuất hiện quá thường xuyên, khiến trẻ nhận ít hơn các dưỡng chất quan trọng như protein, sắt, kẽm, i-ốt và DHA. Đây mới là yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của não bộ trong thời gian dài.

Ba mẹ nên điều chỉnh thực đơn cho trẻ như thế nào?

Ba mẹ không cần cấm hoàn toàn những món trẻ yêu thích. Điều quan trọng là xây dựng một chế độ ăn cân đối và kiểm soát tần suất sử dụng.

Một số cách đơn giản có thể áp dụng là:

• Ưu tiên thực phẩm tươi như cá, thịt nạc, trứng, sữa, rau xanh và trái cây.
• Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn trong thực đơn hằng ngày.
• Khi mua thực phẩm đóng gói, nên đọc bảng thành phần và ưu tiên sản phẩm có ít đường, ít muối và ít chất béo bão hòa.
• Không dùng bánh kẹo hoặc nước ngọt làm phần thưởng cho trẻ.
• Khuyến khích trẻ ăn đa dạng nhiều nhóm thực phẩm để nhận đầy đủ các dưỡng chất cần thiết.

Một chế độ ăn lành mạnh không cần quá cầu kỳ. Chỉ cần duy trì đều đặn mỗi ngày cũng đã góp phần tạo nền tảng tốt cho sự phát triển thể chất và trí não của trẻ.

Não bộ của trẻ cần được cung cấp những dưỡng chất gì?

Để phát triển khỏe mạnh, não bộ không chỉ cần tránh những thực phẩm chưa phù hợp mà còn cần được cung cấp đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu.

Trong đó, protein là nguyên liệu giúp xây dựng tế bào và các mô trong cơ thể. Sắt, kẽm, i-ốt, choline, vitamin nhóm B tham gia vào nhiều quá trình phát triển và hoạt động của hệ thần kinh. Đặc biệt, DHA là acid béo omega-3 có hàm lượng cao trong não và võng mạc, đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển não bộ và thị giác của trẻ.

Nguồn DHA tự nhiên có nhiều trong các loại cá biển ít thủy ngân như cá hồi, cá mòi hoặc cá trích. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng ăn cá thường xuyên hoặc nhận đủ lượng DHA từ khẩu phần hằng ngày.

Trong những trường hợp này, ba mẹ có thể cân nhắc bổ sung DHA từ các sản phẩm phù hợp với độ tuổi của trẻ theo hướng dẫn của chuyên gia y tế.

Vital-Bun DHA Drops – Bổ sung DHA khi khẩu phần của trẻ chưa đáp ứng đủ

Một chế độ ăn cân đối luôn là nền tảng tốt nhất cho sự phát triển của trẻ. Tuy nhiên, trên thực tế không phải bé nào cũng ăn cá đều đặn, đặc biệt là các loại cá biển giàu omega-3. Nhiều trẻ kén ăn, ăn ít cá hoặc khẩu phần chưa đa dạng, khiến lượng DHA và EPA nhận được từ thực phẩm chưa đáp ứng nhu cầu hằng ngày.

Trong những trường hợp đó, ba mẹ có thể cân nhắc bổ sung DHA từ các sản phẩm phù hợp với độ tuổi của trẻ theo hướng dẫn của chuyên gia y tế.

Vital-Bun DHA Drops là sản phẩm bổ sung DHA, EPA và vitamin E dành cho trẻ từ 0 tháng tuổi, được sản xuất bởi Erbex Srl (Italy). Sản phẩm sử dụng dầu gan cá tuyết làm nguồn cung cấp omega-3, kết hợp cùng vitamin E giúp bổ sung thêm chất chống oxy hóa.

Công dụng

Vital-Bun DHA Drops giúp:

• Bổ sung DHA và EPA khi khẩu phần ăn chưa cung cấp đủ.
• Hỗ trợ phát triển não bộ và thị lực của trẻ.
• Bổ sung thêm vitamin E, góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của quá trình oxy hóa.

Đối tượng sử dụng

Sản phẩm phù hợp cho trẻ từ 0 tháng tuổi trở lên, đặc biệt là:

• Trẻ ít ăn cá hoặc không thích ăn cá.
• Trẻ có khẩu phần ăn chưa đa dạng.
• Trẻ có nhu cầu bổ sung thêm DHA và EPA theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Để trẻ hấp thu tốt hơn, ba mẹ nên cho bé sử dụng trong hoặc ngay sau bữa ăn và duy trì đều đặn theo hướng dẫn.

Kết luận

Không có một loại thực phẩm nào chỉ sau một lần ăn có thể "phá hỏng" não bộ của trẻ. Điều thực sự ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ là một chế độ ăn mất cân đối kéo dài, khi những thực phẩm nhiều đường, nhiều muối và đồ chế biến sẵn dần thay thế các bữa ăn giàu dinh dưỡng.

Thay vì cấm tuyệt đối, ba mẹ nên xây dựng cho trẻ thói quen ăn uống lành mạnh ngay từ nhỏ: ưu tiên thực phẩm tươi, đa dạng các nhóm chất và hạn chế những thực phẩm chế biến sẵn trong thực đơn hằng ngày.

Bên cạnh đó, não bộ cũng cần được cung cấp đầy đủ các dưỡng chất quan trọng như DHA, sắt, kẽm, i-ốt và choline để phát triển khỏe mạnh. Với những trẻ chưa nhận đủ DHA từ khẩu phần ăn, ba mẹ có thể cân nhắc Vital-Bun DHA Drops để bổ sung DHA, EPA và vitamin E, hỗ trợ sự phát triển não bộ và thị giác theo nhu cầu của trẻ.